Major Jerzy Iszkowski - pilot, cichociemny, instruktor lotniczy.


     Przy jednej z przelotowych nowosądeckich dróg - przy ulicy Grodzkiej 6 - stoi secesyjna kamienica, zbudowana w latach 1903-1904, projektu Zenona Remiego. Jej właścicielem był Edmund Kohman.

W tym domu 31 marca 1914 roku (w rodzinie nauczycielskiej) urodził się Jerzy Mateusz Iszkowski. Od najmłodszych lat interesował się lotnictwem. W gimnazjum uczestniczył w budowie amatorskiego szybowca CWJ, a w 1932 ukończył kurs szybowcowy na Winnej Górze, uzyskując kategorie "A" i "B".
     Po zdaniu matury w 1933r. wstąpił do wojska. Przyjęty został do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Po ukończeniu szkoły (1934) jako plutonowy podchorąży został wcielony do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu, w którym służył do września 1934r. W tym też roku Iszkowski zgłosił się do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Szkołę oraz wyższy kurs myśliwski w Grudziądzu ukończył w 1937 roku, w stopniu podporucznika pilota i został przydzielony do 24 Eskadry Liniowej 2 Pułku Lotniczego w Krakowie(wyposażonej w samoloty PZL.23 "Karaś") .
     14 września 1939 został skierowany do ewakuowanej Szkoły Podchorążych Lotnictwa, gdzie został dowódcą plutonu pilotów podchorążych. Granicę z Rumunią przekroczył 17 września 1939r. Z Rumunii przez Jugosławię i Grecję przedostał się do Francji (24 października 1939 roku).
     We Francji trafił do polskiej bazy w Lyon-Bron, gdzie został włączony w skład powstałego w maju 1940 r. w St.Jaques Dywizjonu Bombowego "Glenn Martin". Po ewakuacji do Wielkiej Brytanii przebywał początkowo w Blackpool, a od sierpnia 1940r. w Bramcote, w 304 Dywizjonie Bombowym "Ziemi Śląskiej". Wziął udział w w pierwszym bombardowaniu wykonanym przez 304 dywizjon. Nocą z 21 na 22 kwietnia 1941r. jego załoga zbombardowała zbiorniki paliwa w Rotterdamie.
W 304 dywizjonie wykonał łącznie 48 lotów bojowych.
     W kwietniu 1943r. Jerzy Iszkowski został skierowany do przeszkolenia na cichociemnego. 15 grudnia 1943r. zaprzysiężony został do Armii Krajowej pod pseudonimem "Orczyk" (później w Polsce używał również pseudonimu "Kord"). Nocą z 27 na 28 kwietnia 1944r. na pokładzie Halifaxa chor. pil. Stanisława Kłosowskiego został przerzucony z Brindisi na placówkę "Koza" pod Lublinem. Po dotarciu do jednostki macierzystej został zastępcą kierownika referatu lotniczego w Oddziale III Okręgu AK Lublin. Jego zadaniem było wizytowanie komórek lotniczych w okręgu dęblińskim oraz opracowanie planu mobilizacji sił lotniczych w rejonie Dęblina. Brał również udział w działaniach dywersyjno-bojowych w złożonym z lotników podziemia oddziale partyzanckim. W szeregach 32 pułku piechoty AK wziął udział w walkach o miasto Tłuszcz. Po powrocie do Lublina zajął się organizowaniem szkolnictwa, również samemu ucząc od 1 września 1944r. w gimnazjum.
Został aresztowany przez NKWD w grudniu 1944 r i 1 stycznia 1945r. skazany na karę śmierci. Na skutek starań żony Eugenii i grona znajomych Bolesław Bierut zamienił mu wyrok śmierci na dziesięć lat więzienia, zmniejszony później do dwóch lat. Po wyjściu z więzienia 1 stycznia 1947r. Iszkowski znalazł pracę w Powiatowym Zarządze Drogowym w Nowym Sączu, a w kwietniu 1947r. został instruktorem w szkole szybowcowej w Tęgoborzu. Jednak czasy represji się nie zakończyły i "podejrzany politycznie" Jerzy Iszkowski został usunięty z pracy, a w 1951r. zdegradowany do stopnia szeregowca. Dopiero po "odwilży" w październiku 1956r. został zrehabilitowany i przywrócono mu stopień majora. Wówczas dopiero mógł zająć się organizowaniem w Nowym Sączu Aeroklubu Podhalańskiego, którego był wiceprezesem. W latach 1957-1962 brał udział w zawodach samolotowych jako zawodnik, komisarz sportowy i przewodniczący komisji sędziowskiej.
     Major Jerzy Iszkowski odznaczony był Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy (nr 9192 z dnia 11 września 1941), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, angielskim Distinguished Flying Cross oraz "1939-1945 Star", Air Crew Europe Star, War Medal 1939-1945, a także - po wojnie - Złotym Krzyżem Zasługi.
Ciężko chory zmarł 29 sierpnia 1962r. w wieku 48 lat.
Pochowany został na Cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu.



Bibliografia:

Konieczny J. R., Malinowski T., Mała encyklopedia lotników polskich. Tomik II, WKiŁ, Warszawa 1988
Bieniek J., Cichociemni, 2008
http://www.polishairforce.pl/iszkowski.html - dostęp w dn. 18.02.2013
http://www.bethania.pl/2012_9/4.htm - dostęp w dn. 20.12.1012