Turboodrzutowy silnik samolotu TS-11 ISKRA
SO-1/SO-3


     Pierwszym skonstruowanym w Polsce silnikiem odrzutowym jest silnik SO-1. Został opracowany jako jednostka napędowa samolotu szkolno-treningowego TS-11 Iskra.
Prace nad silnikiem rozpoczęto w Instytucie Lotnictwa w 1956 roku według założeń, że samolot ten napędzać ma jeden jednoprzepływowy silnik, wyposażony w sprężarkę, o ciągu 1000kG.
Oznaczenie SO-1 to skrót od "Silnik Odrzutowy - 1", noszący wojskowy kryptonim "Kaszub". Twórcami tej pionierskiej konstrukcji byli Kazimierz Rogalski - twórca koncepcji silnika, Jerzy Kucharski, Jan Chyliński, Leszek Piechowski oraz Donat Gruszczyński.
     Pierwsze uruchomienie prototypu silnika na hamowni miało miejsce w grudniu 1959 roku. Po usunięciu wad "wieku dziecięcego" i wprowadzeniu zmian i poprawek na początku 1963 roku uruchomiono silnik w "wersji III", który pracował stabilnie i osiągnął zakładane wartości.
Silnik badano na hamowni w Ośrodku Silników Instytutu Lotnictwa, ale też na latającym stanowisku badawczym - przebudowanym i dostosowanym do potrzeb samolocie bombowym Ił-28.
     Łącznie wszystkie prototypy silnika SO-1 przepracowały 3565 godzin, z czego 78h na latającej hamowni i 71h na Iskrze. 22 grudnia 1966 roku rozpoczęto próby państwowe. Po ich zakoszeniu dopuszczono silnik do próbnej eksploatacji na samolotach TS-11 Iskra w WSK Mielec, Instytucie Lotnictwa i w Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych.
Od 1967 roku rozpoczęto produkcję seryjną silników w zakładach WSK Rzeszów.
     Silnik SO-1 wciąż był dopracowywany, co zaowocowało powstaniem silnika SO-3 oraz ostatecznej jego wersji SO-3W.
Do zakończenia produkcji zbudowano 586 silników wersji SO-1 i SO-3. Jest to największa liczba wyprodukowanych silników jednego typu i polskiej konstrukcji.

Dane techniczne dla silnika SO-3W:
Typ sprężarki: osiowa, 7-stopniowa
Spręż. maks. na zakr. start, na ziemi: 4,69
Rodzaj turbiny : reakcyjna , osiowa, jednostopniowa
Typ komory spalania: pierścieniowa z odparowaniem paliwa
Masa pustego silnika: 347kg
Ciąg maksymalny: 1100kG
Zużycie paliwa: 1066kg/h
Wymiary dług./szers/wys[mm]: 2112/760/779

     Na zdjęciach - silnik odrzutowy SO-3 stojący w Rogowie w "Forcie Rogowo". Stan na 08.2014r.

Bibliografia:
- http://www.wzl3.mil.pl/prosp/SO3w.pdf stan na 05.12.2014
- http://www.smil.org.pl/ptl/wyklady/66_Silniki_odrzutowe_SO-1_i_SO-3.pdf stan na 05.12.2014
- http://www.muzeumlotnictwa.pl/zbiory_sz.php?ido=133&w=p - dostęp dnia 05.12.2014