Szkolno-treningowy samolot odrzutowy
TS-11 ISKRA



     W 1956 roku inż. Tadeusz Sołtyk prowadzący prace w Instytucie Lotnictwa w Warszawie otrzymał od Dowództwa Wojsk Lotniczych zlecenie na opracowanie samolotu szkolno-treningowego z napędem turboodrzutowym. Projekt otrzymał nazwę TS-11 "Iskra".
W 1958 opracowano projekt konstrukcyjny, po którym rozpoczęto budowę czterech prototypów, a w tym samym czasie inna grupa konstruktorów z Instytutu Lotnictwa rozpoczęła pace nad silnikiem turboodrzutowym SO-1.
     Do pierwszego lotu "Iskra" wzbiła się w lutym 1960 roku. Napędzana była angielskim silnikiem Bristol Siddeley Viper. Pierwszą seryjną Iskrę oblatano w październiku 1963 roku, a dostawy dla lotnictwa wojskowego rozpoczęto w marcu 1964 roku. W pierwszych seriach stosowano silnik HO-10 (kostrukcji WSK Mielec).
Docelowy silnik SO-1 zaczęto produkować w WSK-Rzeszów w 1967 roku.
     Pomimo wprowadzenia samolotu TS-11 ISKRA na stan lotnictwa wojskowego, cały czas trwały prace modernizacyjne poprawiające osiągi, uzbrojenie i możliwości.
W 1966 roku rozpoczęto opracowywanie samolotu szkolno-bojowego nazwanego "Iskra 100/Iskra bis B", której produkcję zrealizowano w latach 1969-1974.
W 1972 roku opracowano "Iskrę 200/Iskrę bis C".
W 1972 roku w zakładach w Mielcu zaprojektowano jednomiejscową wersję szturmową nazwaną "Iskra 200BR".
w 1973 roku opracowano samolot "Iskra 200 SB/Iskra bis D".
     W sumie wyprodukowano 423 egzemplarze samolotu TS-11 "Iskra" wszystkich wersji (z prototypami włącznie), a ich produkcję seryjną zakończono w 1987 r.
Jedynym zagranicznym użytkownikiem samolotu TS-11 Iskra /"Iskra bis D" były Indie, które zakupiły 50 samolotów na potrzeby szkolenia pilotów Hinduskich Sił Powietrznych.
     W 2006 r. została przedstawiona - opracowana w Instytutucie Technicznym Wojsk Lotniczych w kooperacji z przemysłem lotniczym - propozycja modernizacji samolotów PZL TS-11 "Iskra", w celu dostosowania ich do roli samolotów przejściowych na samoloty wielozadaniowe Lockheed Martin F-16C/D ”Jastrząb”. Jednak oferta ta nie spotkała się z zainteresowaniem Polskich Sił Powietrznych.

Dane taktyczno-techniczne dla samolotu TS-11 ISKRA w wersji Iskra bis D:

załoga – dwie osoby (uczeń z przodu i instruktor z tyłu)
długość – 11,15 m
rozpiętość – 10,06 m
wysokość – 3,50 m
powierzchnia nośna – 17,50 m?
masa własna – 2560 kg
masa całkowita – 3724 kg (wersja SNP)
maksymalna masa startowa 3840 kg
silnik jeden WSK SO-3W o ciągu 10,80 kN (1100 kG) (początkowo WSK SO-3 o ciągu 9,80 kN (1000 kG))
prędkość maksymalna – 720 km/h na 5000 m
zasięg – 1260 km
pułap operacyjny – 11 000 m
prędkość wznoszenia – 14,8 m/s
obciążenie skrzydła – 213 kg/m?
stosunek ciągu do masy – 1:3,4

uzbrojenie:
w przedniej części kadłuba seryjnie jedno działko NS-23 (115P) kal. 23 mm z możliwością wymiany na działko NR-23 (150P).
4 węzły na podwieszane uzbrojenie – max. 4 × 100 kg bomb lub zasobniki z karabinami maszynowymi (Zeus-1) oraz uniwersalne zasobniki niekierowanych pocisków rakietowych klasy "powietrze-ziemia" Mars-4, lub zasobniki ZR-8 z bombami odłamkowymi.

     Na zdjęciach - samoloty stojące na ekspozycji MLP w Krakowie: TS-11 ISKRA nb: 1007, TS-11 ISKRA "1" z zespołu "Biało-czerwone Iskry" oraz TS-11 ISKRA nb: 1909.







     Prezentowane poniżej zdjęcia samolotu TS-11 ISKRA nb: 1806 (głównie napisy eksploatacyjne i detale płatowca) wykonane zostały w hangarze lotniczym "Fort Rogowo" w Rogowie w sierpniu 2014r.

Bibliografia:
- http://www.muzeumlotnictwa.pl/zbiory_sz.php?ido=47&w=p stan na 01.12.2014
- http://www.samolotypolskie.pl/samoloty/2737/126/PZL-TS-11-Iskra stan na 29.11.2014
- http://pl.wikipedia.org/wiki/2P16 - dostęp dnia 20.11.201